Súng thần công

Súng có hình trụ tròn, đầu súng nhỏ, miệng hơi loe và to dần về phía đuôi. Chiều dài từ miệng súng đến để súng là 163 cm. Phần chuôi súng dài 13,8 cm. Đường kính nòng 6 cm, đường kính miệng loe 14,6 cm. Hai trục quay súng hình trụ tròn đường kính 5,6 cm, dài 5,4 cm nằm đối xứng 2 bên thân súng. Mỗi bên trục súng có 1 ký tự chữ Hán Nôm được khắc trên mặt trục. Trên thân súng là 2 quai cầm nắm song song cách điệu hình rồng có vảy.

Từ trục quay súng trở lên nòng được trang trí 2 phần hoa văn, phần thứ nhất cách miệng nòng 13 cm là 1 vòng hoa văn cách điệu và đối xứng là 1 vòng hoa như vậy được ngăn cách bởi 1 đường gờ nổi chạy quanh. Từ phần trang trí này cách 58 cm về phía trục quay là 1 vòng hoa lớn hơn rộng 7 cm chạy quanh thân súng được trang trí gồm hình 4 con phượng hoàng thành 2 cặp (đối xứng ở mặt trước và sau) trong tư thế nằm trên các hoa văn dây (một số hoa có hình dạng hoa tulip) đang châu đầu vào quả cầu có hình hoa 4 cánh. Phía trên và dưới hình hoa này là những đường gờ nổi quanh thân. Ở phần trục súng trở về để dài 25 cm là 3 đường gờ nổi (2 đường nhỏ, 1 đường to) nằm sát nhau. Từ đường gờ này lùi về để súng 10,5 cm là vòng hoa văn lớn hình tròn ở chính giữa là hình chim phượng hoàng đang vươn cổ và vươn cánh trên sông nước. Quanh phượng hoàng được trang trí bằng 2 vòng hoa là cách điệu. Ở 2 bên vòng hoa lớn hình tròn này là 2 lỗ nhỏ thoát khí hình chữ nhật dài 1 cm, rộng 0,4 cm, có thêm một lỗ thoát khí lớn hơn dài 1,6 cm, rộng 0,4 cm về bên trái. Các lỗ thoát khi này có thể được tạo ra sau khi đưa vào sử dụng súng để chống nứt vỡ. Cách vòng hoa lớn 7,5 cm về phía để là lỗ nhỏ hình trên bao xung quanh là gì vuông 2.5 cm x 2,5 cm dùng để khai hỏa khi bắn. Chuôi súng dài 13,8 cm cấu tạo theo hình tròn ốc, hơi phình bụng và nhỏ về sau.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Trung Tiến (Khoa Lịch sử, Đại học Khoa học Huế), súng thần công bằng đồng có xuất xứ từ Hà Lan nhưng được triều Nguyễn sở hữu và có niên đại khoảng 350 năm. Tuy chúa Nguyễn không có quan hệ mua bán súng thần công với Hà Lan nhưng một số súng của Hà Lan vẫn nằm trong tay chúa Nguyễn, do lấy được từ chiếc tàu Kemphaan mắc cạn gần khu vực quần đảo Hoàng Sa năm 1633, hoặc từ tàu Der Gooes bị đắm ở bờ biển Đàng Trong năm 1661, hay là những giao dịch mua bán, hiến tặng khác. Khẩu thần công bằng đồng còn sót lại ở Đà Nẵng có thể được quân đội triều Nguyễn đem từ Thành Điện Hải, trong cuộc rút lui khuya ngày 1 và sáng 2/9/1858 trước khi thất thủ, rồi gặp sự cố giữa đường. Hoặc binh sĩ ở lại vị trí ven biển để tiếp tục chiến đấu nhưng bị pháo hạm đối phương tiêu điệt và bị vùi lấp nên súng không bị rơi vào tay giặc. Có thể xem khẩu thần công này là một phần di sản vô giá, độc đáo trong kho tàng di vật chống Tây xâm lược của dân tộc Việt Nam ở mặt trận Đà Nẵng giữa thế kỷ 19 còn tồn tại đến hôm nay.